Bias kennen we bijvoorbeeld vanuit werving en selectie van personeel: we kiezen uit sollicitanten vaak onbewust degenen die op ons lijken, en omdat ‘we’ nog veelal bestaan uit witte mannen leidt dit tot racisme en genderongelijkheid. Dat weten we nu en daar doen we wat aan met quota en andere diversiteitsinitiatieven. Bij RUIS speelt wat anders: als individu neem je soms andere beslissingen dan normaal, doordat je honger hebt, het slecht weer is, of iemand je onbewust aan je dochter (of die vervelende buurman) doet denken. Heel persoonlijk én incidenteel, dus moeilijk te herkennen. Maar de impact hiervan is heel groot!
Rechtszaak of loterij?
Hoe groot die impact kan zijn, blijkt uit het allereerste voorbeeld uit het boek. Rechters hebben vrij veel vrijheid als het gaat om het bepalen van de strafmaat bij overtredingen en misdaden. Dat is goed, zo kunnen ze rekening houden met allerlei verzachtende en verzwarende omstandigheden. Maar dat is ook slecht, omdat ze ook beïnvloed worden door zaken als honger, slecht weer en gelijkenissen met dochters en boze buurmannen, die natuurlijk niks met de misdaad te maken hebben. Zo wordt de strafmaatbepaling een beetje een loterij. Uit onderzoek bleek de straf die allerlei rechters voor een inbraak (waarbij de verzachtende of verzwarende omstandigheden gelijk waren) te variëren van 30 dagen tot 5 jaar gevangenisstraf. Door honger, slecht weer en allerlei andere niet ter zake doende zaken is de strafmaatbepaling een loterij geworden. Dat is ruis. Je zal maar inbreker zijn!
Ruis analyseert de fenomenen ruis en bias in een aantal verschillende domeinen, zoals de rechtsspraak, forensisch onderzoek en de gezondheidszorg, maar ook bij beoordelingsgesprekken met medewerkers en bij het doen van voorspellingen voor je bedrijf. Zo ervaar je de onrechtvaardigheid van ruis als ‘slachtoffer’, maar zie je ook de ongewenste gevolgen van je eigen besluitvorming. Sterk is dat alle uitleg gepaard gaat met wetenschappelijk bewijs, uit onderzoeken van de drie auteurs of dat van hun collegae. Er komt een portie best behapbare statistiek bij om de fouten te kunnen kwantificeren. Zo wordt aangetoond dat ruis in besluitvorming voor miljoenen euro’s schade bij bedrijven kan veroorzaken.
Bias en ruis verminderen
Gelukkig is er ook goed nieuws: we kunnen er wat aan doen. Interessant is een aanpak om de informatievoorziening door te lichten: krijgen de beslissers niet te veel informatie, of te vroeg, zodat ze er onterecht door beïnvloed worden? Ook nuttig is het idee om verschillende mensen hetzelfde beslispunt voor te leggen en hen onafhankelijk van elkaar een besluit te laten nemen. Met statistiek kun je dan berekenen wat de meest juiste uitkomst is. Het onafhankelijke is superbelangrijk, hierbij elimineer je de beïnvloeding van anderen in de groep. Daarna een uitkomst berekenen is beter dan polderen en consensus. En zo zijn er nog een aantal methoden om bias en vooral ruis zoveel mogelijk te weren uit onze besluitvorming. Ik vond hier bepaald eye openers bij zitten! Daarbij zijn de methoden helemaal niet moeilijk te implementeren. De auteurs gebruiken een casus van een bedrijf dat een concurrent wil overnemen om een totaalaanpak te beschrijven. Ik denk dat veel bedrijven zich herkennen in de oude, foute aanpak en overtuigd zullen zijn van het nut van deze nieuwe methode.
Verrassend
Voor ik dit boek las was ik ervan overtuigd dat ik goed op de hoogte was van vooroordelen en biases. En van ruis had ik wel gehoord, maar niet onder die naam. Sommige voorbeelden komen ook in Ons feilbare denken aan de orde. En toch heeft dit boek me verrast. Heel sterk is dat dit boek de grote impact van ruis schetst en berekent, en duidelijk maakt hoe onrechtvaardig het is als je vrijheid en gezondheid afhangt van de eetgewoonten van je rechter of dokter, het weer, of aan wie je ze doet denken. En alweer bedacht ik mij hoe onbetrouwbaar ook mijn oordeelsvorming wel moet zijn.
Ruis lijkt op een mix van Ons feilbare denken, met de analyse en uitleg van alle biases en vormen van ruis, en van Nudge, waarin ook veel aandacht voor oplossingen en politiek is. Het is daarmee ook een praktisch boek geworden. Wel vind ik het nét wat te dik, sommige onderdelen hadden compacter gekund en er wordt best veel herhaald (wat bij een dik boek zoals dit dan wel weer nodig is omdat je het in etappes leest).
Wetenschappelijke basis
Moet je nu eerst Ons feilbare denken en Nudge gelezen hebben? Nee zeker niet! Je zou dit boek kunnen zien als het vervolg op beide boeken, maar het is zeer goed zelfstandig leesbaar. Een aantal biases uit Ons feilbare denken komen in dit boek terug, en er is veel aandacht voor de base-rate, die zo belangrijk is voor onze schattingen. Ook wordt goed uitgelegd wat een nudge is. Wat mij bijzonder aantrekt is het uitgebreide gebruik van onderzoeksresultaten, waardoor de auteurs een stevige wetenschappelijke basis leggen. Ik had niet anders verwacht van een Nobelprijswinnaar!
Wat leerde ik ervan? Met name hoe belangrijk onafhankelijke individuele besluitvorming is als je met een groep een beslissing moet nemen, en op welke manier je dat kunt afdwingen. Ook het doseren van informatie is relevant. Zo lees ik nooit de recensies van anderen voordat ik zelf een recensie schrijf en een waardering geef. Echter, bij de keuze van een boek om te lezen en te recenseren kijk ik soms wel naar de gemiddelde ratings die het al bij de verkopers heeft. En of ik al eerder een boek van dezelfde auteur(s) heb gelezen. En met name door dit laatste word ik vast wel beïnvloed.
Ons Feilbare denken vond ik geweldig, Nudge vond ik heel goed. En ik vind Ruis (dus?) ook heel goed …. Ruis?
Over Elly Stroo Cloeck
Elly Stroo Cloeck is project- en interim-manager op het gebied van Finance, Internal Audit en Risk Management. Daarnaast schrijft ze recensies en samenvattingen van managementboeken.